blog image
1398/12/08

ناشناخته های آداب و رسوم ازدواج در مشهد (قسمت اول)

آداب و رسوم ازدواج در مشهد همچون دیگر شهرهای ایران شکل خاص خود را دارد. خواستگاری، بله برون، مراسم عقد، نخه کردن، آرایش عروس برای مراسم عقد، مجلس عقد، دوران عقد، جشن عروسی، جهاز کشون و ... . در طی دو مطلب از رهام 724 قصد داریم درباره هر کدام از این مراسم جالب با شما صحبت کنیم. می توان گفت بعضی از این آداب و رسوم در دیگر شهرهای خراسان و ایران به اشکال دیگری برگزار می شود. این مطلب برای کسانی که به فرهنگ خراسانی ها علاقه دارند و یا قصد ازدواج با یک دختر یا پسر مشهدی دارند بسیار جالب است. در اینجا بیشتر به شکل سنتی رسم ازدواج و آنچه از قدیم به جا مانده اشاره می کنیم. ممکن است در شهر و روستا کم و بیش متفاوت رعایت شود.
 

خواستگاری غافلگیرانه، اولین قسمت آداب و رسوم ازدواج در مشهد

داستان مراسم خواستگاری در مشهد بسیار خواندنی و شنیدنیست و حتی ممکن است که با خواندنش لبخند به لبان تان بیاید! برای خواستگاری در مشهد مادر داماد و چند نفر از زنانی که با خانواده عروس نزدیکی دارند و یا به هر نحوی آشنا هستند به بهانه ای نزد خانواده عروس می روند. حال این بهانه می تواند هر چیزی باشد! از یک دورهمی ساده گرفته تا بهانه هایی مانند کرایه کردن خانه و ... .

البته باید بگوییم که همه این ها تحت یک سیاست خاص انجام می شوند، به نحوی که حتی با اولین برخورد هم مادر عروسمتوجه می شود که برای چه این زنان نزد او رفته اند. مادر در صورت رضایت برای شوهر دادن دخترش، دختر را صدا می زند تا برای جمع چایی و قلیان (قدیم بیشتر رسم بود) بیاورد.

زمانی که دختر در جمع حضور می یابد و زنان فامیل داماد با تعریف کردن از او و هنرهایش او را می ستایند. به قول خودشان با این تعریف ها می خواهند بفهمند که مزه دهان خود دختر چیست. اگر خانواده و دختر را نشناسند سوال های خود را از مادر عروس می پرسند.

بعد از اینکه خانواده داماد دختر را پسندیدند، نیت اصلی شان را می گویند که ببیند آیا خانواده دختر حاضر به این وصلت است یا نه. در صورتی که خانواده دختر حاضر به وصلت بودند، به سراغ رسم بعدی یعنی جواب اِستَنی می روند.

دوم: جواب استنی و بله برون 

جواب اِستَنی دومین قسمت آداب و رسوم ازدواج در مشهد است. این اصطلاح به گویش مشهدی به معنی همان جواب گرفتن است. وقتی که دختر از نظر زن های فامیل مورد پسند بود، آن موقع زمان این است که به سراغ جلب نظر داماد بروند. بعد از جواب مثبت داماد، از سمت خانواده ها، در تقویم شبی معین می شود که مردان خانواده داماد به منزل پدر عروس بروند و در مورد مسائلی مانند مهریه، شیر بهاء و لوازم و اثاث سر عقد صحبت کنند.

تا شب مربوط به جواب اِستَنی هم خانواده عروس فرصت دارند که در مورد داماد و خانواده او بیشتر تحقیق کنند. این رسم هم جذابیت های خاص خود را دارد! چرا که خانواده عروس به صورت پنهانی به محل کار داماد و یا هر جایی که بتوانند یک دل سیر او را ببینند و در موردش تحقیق کنند می روند تا داماد را بهتر بشناسند. در این مراحل عروس هم می تواند حضور داشته باشد تا او هم داماد را ببیند و نظر خود را عنوان کند.
خب اکنون به سراغ توضیح خود شب جواب اِستَنی می رویم. علاوه بر جواب اِستَنی، شب بله برون به کفش پاکنی هم در بین خراسانی ها معروف است. شب کفش پاکنی به عنوان یکی از آداب و رسوم ازدواج در مشهد است، خانواده داماد به دنبال کِلیکی برای عروس هستند. کِلیکی در واقع همان حلقه عروس است.

در برخی روستاهای خراسان، در کنار حلقه، یک جفت کفش، حنا، چای، قند، نقل و نبات و یک دست لباس و چند سکه در یک سینی هم به عنوان نشان کردن دختر برای خانواده عروس آماده می کنند.

در مراسم بله برون زنان شروع به دایره زدن و هلهله کشیدن می کنند.
بعد از هلهله کشیدن، در کفش هایی که از سوی خانواده داماد خریداری شده بود، نقره و پول می ریزند وآن را پای عروس می کنند.

بعد از پذیرایی با چای و شیرینی  و شربت در مورد تعیین روزی برای خرید وسایلی مانند انگشتر و ... صحبت می کنند. در این روز داماد و عروس به همراه چند تن از نزدیکان باید به خرید بروند.

پایان مراسم جواب اِستَنی با خوبی و خوشی همراه است. چرا که مقداری قند یا نبات را می شکنند و نصفی از آن را به خانواده داماد و نصفی دیگر را به خانواده عروس می دهند. بعد از انجام این کار هم به دنبال روزی خوش یمن می گردند تا لوازم عقد را از خانه داماد به منزل عروس بفرستند. این طَبقها هم توسط عده ای که به آنها طبق کش میگویند به خانه عروس برده می شوند.

سوم: خرید عقد

خب برای مراسم عقد در مشهد، لوازمی نیاز است که بیشتر آنها از طرف داماد خریداری می شوند! انگشتر، آینه، لباس سر عقد، شیرینی، یک جفت کفش برای عروس، دو جفت کفش برای مادر و خواهر عروس و یک جفت شمعدان یا لاله داخل خنچه هایی به منزل عروس می فرستند. در روستاها چای، صابون، چند کله قند، سه کیسه حنا، یک کیسه رنگ و چهار متر چِلوار (نوعی پارچه) در خنچه ها میگذارند.
خانواده عروس هم در مقابل، یک قواره پارچه فاستونی، یک پیراهن و یک جفت جوراب برای داماد و پدرش می خرند. برای مادر او نیز یک روسری یا چارقد به خانه داماد می فرستند.

چهارم: نَخه کردن عروس

در آداب و رسوم ازدواج در مشهد بهترین قسمت نَخه کردن است. صبح روز عقد، بند انداز برای نخه کردن یا بند انداختن صورت عروس می آید. قبل از اینکه بند انداز بخواهد کاری بکند، مادر داماد و عروس هر کدام باید با موچین مویی از پیشانی عروس بکنند و به جای آن سکه ای از جنس طلا یا نقره بگذارند که بندانداز به عنوان شیرینی آن سکه ها را بردارد و سپس شروع به کار کند. البته این دستمزد بند انداز نیست و فقط یک شیرینی است. دستمزد واقعی او مبلغی پول و یک قواره پارچه پیراهنی است. در حین نخه کردن زنان دیگر به جشن و پایکوبی می پردازند که بخش شیرین ماجراست.

مردم معتقدند اگر نخ بند به صورت تصادفی در حین بند انداختن کنده شود، به معنی این است که داماد دلش برای عروس می سوزد! اگر هم این بند پشت لب عروس پاره بشود، به این معنی است که عروس قرار است زخم زبان های زیادی از مادر شوهرش بشنود و رنج بکشد.
بعد از نخه کردن، نوبت به حمام کردن عروس می رسد. این هم یکی از آداب و رسوم ازدواج در مشهد است که شیرینی خاص خود را دارد. عده ای از اقوام، عروس را به حمام می برند، او را می شویند و در همین حین شادی سر می دهند و اسفند دود می کنند. این کارها تا نزدیکی ظهر باید انجام شود تا سپس به خانه برگردند.

پنجم: آرایش عروس برای عقد 

جالب است بدانید که آرایش کردن عروس بر اساس آداب و رسوم ازدواج در مشهد ویژگی های خاص خود را دارد. آرایش سنتی عروس اینگونه است که باید موهای پَسِ گوش عروس کوتاه شده و به صورت حلقه ای در آورند. سپس با رَنج که نوعی ماده چسبان است و لعاب بِه دانه روی شقیقه های او چسبیده شوند. موهای پیشانی عروس تا پشت ابروها چتری زده می شوند، سپس باقی موهای او را دسته کرده و به پشت به صورت ریز می بافند.

برای آرایش چهره عروس، سفیدآب به صورتش زده و سرخ آب را به گونه هایش می زنند. بعد از انجام این کار به صورت راست زیر ابروها را برداشته و آن زمان با وَسمِه (نوعی گیاه سیاه رنگ) ابروها را رنگ میکنند. برای آرایش چشم ها هم از سرمه استفاده می کنند. در انتها روی پیشانی عروس پولک های زردی که شبیه ماه نیمه و ستاره هستند زده می شود.

خواستگاری، جواب استنی و بله برون، نخه کردن، خرید عقد و آرایش عروس به عنوان آداب و رسوم ازدواج در مشهد هیجان زیادی دارد. بعد از این روزها تمام کارها مربوط به آمادگی برای مراسم عقد و عروسی و آغاز زندگی مشترک است. رهام 724 به شما پیشنهاد میکند حتما  قسمت دوم این مقاله را بخوانید. آشنایی با جذابترین بخشهای ازدواج به سبک خراسانی در انتظار شماست. در ضمن، اگر برای مراسم عقد مشهد را انتخاب کردید، حتما با کارشناسان رزرو هتل رهام 724 تماس بگیرید.


 

مرتضی خزائی

مرتضی خزائی هستم کارشناس سئو و تولید کننده محتوا. علاقه به پیشرفت در زمینه سئو و تولید محتوا دارم و هم اکنون هم افتخار همکاری با مجموعه رهام نصیبم شده; به امید موفقیت روز افزون این مجموعه!